44. rocznica pacyfikacji kopalni Wujek. Uczczą pamięć zamordowanych

44. rocznica pacyfikacji kopalni Wujek. Największa tragedia stanu wojennego

Sejmik Województwa Śląskiego zdecydował, że rok 2026 będzie obchodzony jako "Rok Dziewięciu Górników z Wujka". Uchwała została przyjęta w poniedziałek i ma upamiętnić ofiary pacyfikacji katowickiej kopalni sprzed 45 lat, jednej z najtragiczniejszych kart stanu wojennego. Dziś przypada 44. rocznica wydarzeń z 16 grudnia 1981 roku. Tego dnia oddziały ZOMO otworzyły ogień do strajkujących górników kopalni Wujek. Zginęło dziewięciu pracowników zakładu, a kilkudziesięciu kolejnych zostało rannych. W tegorocznych uroczystościach rocznicowych, obok rodzin ofiar, uczestników strajku i przedstawicieli związków zawodowych, weźmie udział prezydent Karol Nawrocki.

Decyzja sejmiku i jej uzasadnienie

Radni województwa podjęli uchwałę w związku z przypadającą w 2026 roku 45. rocznicą wprowadzenia stanu wojennego w Polsce. W uzasadnieniu podkreślono, że dla Górnego Śląska tamte wydarzenia miały szczególną wagę i na trwałe wpisały się w historię regionu. "Śmierć górników kopalni Wujek stała się ogólnopolskim symbolem oporu wobec dyktatury i łamania praw człowieka ówczesnych i następnych pokoleń" – podkreślono w uzasadnieniu uchwały. Radni uznali, że ustanowienie 2026 roku Rokiem Dziewięciu Górników z Wujka będzie najwyższą formą hołdu dla tych, którzy stracili życie lub zdrowie podczas pacyfikacji. Zwrócili też uwagę, że pamięć o tamtych wydarzeniach powinna iść w parze z troską o to, by podobne tragedie nigdy się nie powtórzyły.

Początek strajku w kopalni Wujek

Przypomniano, że 14 grudnia 1981 roku załoga kopalni ogłosiła strajk okupacyjny po informacji o internowaniu przewodniczącego Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" Jana Ludwiczaka. Protestujący domagali się jego uwolnienia, zwolnienia innych internowanych oraz zniesienia stanu wojennego.

Pacyfikacja i użycie siły

"Strajkujący postanowili się przeciwstawić złu. Stanęli w obronie kolegi, ale też wartości najwyższych jakimi są wolność i Solidarność. 16 grudnia 1981 r. doszło do pacyfikacji przez siły porządkowe oraz wojsko strajkujących górników z kopalni "Wujek" w Katowicach. Władze komunistyczne postanowiły złamać opór strajkujących robotników siłą" – zapisano w treści uchwały. Przypomnijmy, że w wyniku strzałów zginęli: Józef Czekalski, Józef Krzysztof Giza, Joachim Józef Gnida, Ryszard Józef Gzik, Bogusław Kopczak, Andrzej Pełka, Jan Stawisiński, Zbigniew Wilk oraz Zenon Zając. Rany odniosło 23 uczestników protestu. Po pacyfikacji wobec strajkujących i ich liderów zastosowano represje. W miejscu tragedii niemal od razu ustawiono drewniany krzyż, który stał się symbolem ofiary górników. Dziś stoi tam pomnik, jeden z najbardziej rozpoznawalnych znaków pamięci w Katowicach i na Górnym Śląsku.

Fot. wikipedia/Michał Bulsa

Program tegorocznych obchodów

Obchody rocznicy rozpoczną się we wtorek wczesnym popołudniem mszą świętą w kościele Podwyższenia Krzyża Świętego, położonym w pobliżu dawnej kopalni. Liturgii będzie przewodniczył metropolita katowicki abp Andrzej Przybylski. Po nabożeństwie uczestnicy przejdą pod Krzyż-Pomnik Poległych Górników. Zaplanowano tam wystąpienia okolicznościowe, apel poległych oraz złożenie wieńców i kwiatów. Już przed południem hołd ofiarom oddadzą uczestnicy Biegu Dziewięciu Górników, głównie uczniowie i nauczyciele. O godzinie 11 w Katowicach ma się odbyć akcja "Zatrzymać miasto". Śląskie Centrum Wolności i Solidarności apeluje, by w tym czasie zatrzymać się w ciszy, stojąc i słuchając dźwięku syren rozbrzmiewających w mieście. Uczczą zamordowanych podczas Biegu Dziewięciu Górników 2025. Uczestnicy biegu spotkają się o 10.45 przy skrzyżowaniu ulic Mikołowskiej i Wincentego Pola. Jak co roku grupa kilkuset osób z różnych szkół pobiegnie ulicą Wincentego Pola pod Krzyż-Pomnik Górników Poległych 16 grudnia 1981 r. (ok. 600 m). Każda szkoła, która zgłosiła udział w biegu, wystawia 9-osobową drużynę i wybiera na swojego patrona jednego z dziewięciu górników zabitych podczas pacyfikacji – jego podobizna będzie widniała na koszulkach danej drużyny. Ekipy same ustalają wcześniejszą trasę, natomiast wszyscy zbierają się u zbiegu ulic Mikołowskiej i Wincentego Pola i razem startują do ostatniego odcinka.

Śląskie Centrum Wolności i Solidarności działa na terenie zaadaptowanych obiektów powierzchniowych kopalni Wujek, która zakończyła wydobycie w 2021 roku. Instytucja, współprowadzona przez województwo śląskie i miasto Katowice, od niedawna nosi imię Dziewięciu Górników z Wujka.