Alojzy Lysko nie żyje. Śląski pisarz i publicysta miał 84 lata

W wieku 84 lat zmarł Alojzy Lysko – pisarz, publicysta i jeden z najważniejszych dokumentalistów śląskiej historii. Autor 10-tomowej sagi "Duchy wojny" całe życie poświęcił ocaleniu od zapomnienia losów mieszkańców Górnego Śląska.

Odszedł Alojzy Lysko – kronikarz śląskiej historii

W wieku 84 lat zmarł Alojzy Wiktor Lysko – pisarz, publicysta, nauczyciel, poseł i działacz kulturalny, jeden z najważniejszych świadków i kronikarzy powikłanej historii Górnego Śląska. Urodził się 15 lutego 1942 roku w Bojszowach i z tą miejscowością pozostał związany przez całe życie. Żałobę wyraziła Gmina Bojszowy, która w oficjalnym komunikacie napisała, że Lysko przez dziesięciolecia swoją pracą, twórczością i zaangażowaniem współtworzył lokalną wspólnotę, pielęgnował śląską tożsamość i przypominał o wartości historii, tradycji i języka regionu.

Informację potwierdził również znany w świecie kultury recenzent książek.

"Duchy wojny" – dzieło życia poświęcone przemilczanej historii

Najważniejszym punktem w dorobku Alojzego Lyski jest 10-tomowa saga "Duchy wojny" – monumentalne dzieło przedstawiające doświadczenia Górnoślązaków przymusowo wcielonych do Wehrmachtu podczas II wojny światowej. Krystian Gałuszka podczas laudacji na cześć pisarza określił ten cykl dziełem życia twórcy, które definiuje etos górnośląski w kontekście nawałnic historycznych.

Praca nad sagą miała dla Lyski wymiar głęboko osobisty. Jego ojciec, Alojzy Lysko senior, został przymusowo wcielony do Wehrmachtu i zginął na froncie wschodnim na terenie Ukrainy, mając zaledwie 30 lat. Na podstawie relacji świadka syn ustalił po latach, że ojciec umarł z wycieńczenia, zamarzając na stepie. Pamięć o ojcu stała się impulsem do rekonstrukcji losów całego pokolenia śląskich żołnierzy.

"Mianujom mie Hanka" – od śląskich scen po Parlament Europejski

Szeroki rozgłos przyniosła Lysce sztuka "Mianujom mie Hanka" – monodram katowického Teatru Korez powstały na podstawie jego tekstu "Jak Niobe… Opowieść Górnośląska". W roli głównej wystąpiła aktorka Grażyna Bułka. Spektakl był prezentowany w Sejmie oraz Parlamencie Europejskim, stając się – jak opisywano – uniwersalnym głosem śląskiej kobiety i świadectwem trudnej historii regionu.

W styczniu 2025 roku monodram wyemitował Teatr Telewizji jako pierwszy w historii spektakl w całości po śląsku. Emisję obejrzało blisko pół miliona widzów.

Nauczyciel, poseł, radny i patron biblioteki

Zanim Lysko poświęcił się pracy literackiej, przez blisko 30 lat pracował jako nauczyciel górnictwa. Kierował Szkołą Górniczą KWK Ziemowit w Lędzinach. W latach 2005-2007 zasiadał w Sejmie RP jako poseł V kadencji, pracując między innymi w Sejmowej Komisji Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Pełnił również mandat radnego Sejmiku Województwa Śląskiego.

W czerwcu 2026 roku lokalna społeczność Bojszów uhonorowała go w szczególny sposób – 8 czerwca Gminna Biblioteka Publiczna w Bojszowach oficjalnie otrzymała jego imię. W tym samym roku pisarz został uhonorowany tytułem Ambasadora Śląska przy Nagrodzie im. Kazimierza Kutza.

O roli Katowic w swojej twórczości Lysko mówił wprost: "Wszystko się w Katowicach zaczęło i wszystko w Katowicach trwa. Bez Katowic ja bym nie istniał, to jest moje okno cywilizacyjne".

Ze śmiercią Alojzego Lyski Górny Śląsk traci jednego z najważniejszych dokumentalistów swojej historii.