Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych. Gromadzą wspomnienia o życiu w regionie

Autor: w dniu 2026-09-23

Chcą podtrzymywać wspomnienia z życia rodzin górniczych. W historiach opowiadanych przez kobiety wybrzmiewają liczne tematy związane z kolejnymi, zwykłymi dniami osób żyjących w regionie. Nadaje się im twórczy kształt, by można było po nie sięgnąć, aby pielęgnować pamięć. 

Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych. Gromadzą wspomnienia

Projekt "Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych" to – zaznaczają organizatorzy przedsięwzięcia – inicjatywa mająca na celu zebranie i upowszechnienie wspomnień kobiet związanych z górnictwem na Śląsku. W ramach tego przedsięwzięcia zgromadzono ponad 100 opowieści z różnych miejsc województwa śląskiego, zarówno w wersji papierowej, jak i audiowizualnej.

Autorką projektu "Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych" jest dr Monika Glosowitz, badaczka literatury i krytyczka literacka związana z Instytutem Literaturoznawstwa Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Projekt ten, zainicjowany przez dr Glosowitz, ma na celu zebranie i upowszechnienie wspomnień kobiet związanych z górnictwem na Śląsku, oddając głos tym, których historie były dotąd mało obecne w narracjach dotyczących regionu.

Jaki jest główny cel projektu?

Celem projektu jest dokumentowanie, archiwizowanie oraz twórcze opracowanie opowieści kobiet z rodzin górniczych, zarówno matek, córek, partnerek, jak i pracownic. W ich wspomnieniach rezonują tematy związane z pracą zawodową, strategiami radzenia sobie ze stratą, budowaniem odporności i z codziennym życiem osadzonym w przemysłowych krajobrazach. Za pomocą różnych form pracy ze społecznością (warsztatów i konkursów) zbieramy i prezentujemy w różnorodnych formach powierzone nam opowieści. Są to zarówno opowieści mówione, jak i pisane pamiętniki. Możemy w ten sposób śledzić wielopokoleniowe opowieści o tożsamościach górniczych społeczności, o zmianach środowiskowych oraz pracy emocjonalnej, która często jest pomijana w oficjalnych historiach górnictwa, zapraszając do refleksji nad pamięcią, opieką i społecznymi następstwami przemian systemów gospodarczych, których fundamentem jest przemysł wydobywczy.

Najbliższe spotkania związane z realizacją projektu odbędą się 28 września 2026 o godz. 17:00 w Muzeum Miasta Jaworzna (ul. Pocztowa 5, Jaworzno) i 30 września 2026, godz. 14:00 w siedzibie Głównego Instytutu Górnictwa w Katowicach (plac Gwarków 1, Katowice). 

Historia projektu

W 2022 roku dr Monika Glosowitz wraz z zespołem przeprowadziła pilotaż w Czerwionce-Leszczynach, małej gminie w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym, w której Kopalnię Węgla Kamiennego Dębieńsko zamknięto w 2000 roku. Również mniej więcej w tym czasie Polska zatwierdziła plan wdrożenia Sprawiedliwej Transformacji, który przewiduje proces sukcesywnego zamykania kopalń.

Zorganizowany został wtedy nabór na warsztaty pisarskie i warsztaty historii mówionej, następnie ogłoszono otwarty nabór prac konkursowych. Przygotowano wówczas wystawę złożoną z przedmiotów pochodzących z prywatnych domowych przestrzeni, w których funkcjonują kobiety.

Projekt okazał się sukcesem i wzbudził zainteresowanie mediów, także tych ogólnopolskich. Kobiety z rodzin górniczych i górniczki zaczęły się znów pojawiać na afiszach, w filmach, zbiorach, na wystawach.

W 2024 roku Muzeum nawiązało współpracę z pomysłodawczynią projektu, wspierając ją w gromadzeniu wspomnień i materiałów dotyczących kobiet związanych z górniczym Śląskiem. Dzięki temu inicjatywa nabrała szerszego, ponadlokalnego wymiaru, a muzealne archiwum mówione wzbogaciło się o kolejne wyjątkowe historie. Zebrane opowieści stały się także impulsem do głębszej refleksji nad miejscem i rolą kobiet w górniczym świecie – ich codziennością, doświadczeniami, pracą i wpływem na społeczności związane z przemysłem.

Projekt "Pamiętniki kobiet" nabrał jeszcze większego rozmachu w 2025 roku. Rosnąca rozpoznawalność inicjatywy i coraz szerszy zasięg jej oddziaływania sprawiły, że Muzeum zaangażowało się w projekt w pełnym zakresie, obejmując koordynację i promocję działań związanych z jego dalszym rozwojem.