Wiek emerytalny w Polsce i Niemczech. Czy seniorzy będą musieli pracować dłużej?

Wydłużenie aktywności zawodowej seniorów wraca do debaty o przyszłości systemów emerytalnych. W Polsce temat pojawił się w związku z zapisami Krajowego Planu Odbudowy, natomiast w Niemczech przygotowywane są rekomendacje, które mogą doprowadzić do stopniowego podnoszenia wieku emerytalnego. W obu krajach kluczowe pozostaje pytanie, jak zapewnić stabilność systemu i jednocześnie zagwarantować przyszłym emerytom odpowiednie świadczenia.

Wiek emerytalny w Polsce. Czy rząd planuje jego podniesienie?

W Polsce ustawowy wiek emerytalny wynosi obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Zasady te obowiązują od 1 października 2017 roku. Wcześniej planowano stopniowe podniesienie granicy do 67 lat dla obu płci, ale reforma została wycofana. Dyskusja o dłuższej pracy powróciła między innymi za sprawą kamienia milowego nr 68 w Krajowym Planie Odbudowy. Nie oznacza to jednak automatycznie, że wiek emerytalny zostanie podniesiony. Jednym z celów wskazanych działań jest zwiększenie tzw. efektywnego wieku emerytalnego, czyli zachęcanie osób starszych do kontynuowania pracy po osiągnięciu ustawowego wieku uprawniającego do świadczenia. Wśród rozwiązań mających wspierać aktywność zawodową seniorów wymienia się ulgi podatkowe dla pracujących osób w wieku emerytalnym, szkolenia zawodowe dla osób 60+ oraz poprawę dostępu do diagnostyki i leczenia, które mogą pomóc dłużej zachować zdolność do pracy.

Niższe emerytury kobiet i problem mikroemerytur

Jednym z argumentów podnoszonych w debacie o wieku emerytalnym są różnice w wysokości świadczeń kobiet i mężczyzn. Według przytoczonych danych ZUS przeciętne emerytury mężczyzn są o około 50 proc. wyższe niż świadczenia kobiet. Średnia emerytura po waloryzacji w marcu 2025 roku wynosiła około 4045,20 zł brutto. Na wysokość świadczeń wpływa między innymi długość okresu składkowego i wysokość zarobków. Kobiety częściej mają przerwy w karierze zawodowej związane z opieką nad dziećmi lub innymi członkami rodziny. Nierzadko zarabiają również mniej, co przekłada się na niższe składki emerytalne. Jednocześnie przeciętnie żyją dłużej, a zgromadzony kapitał jest rozliczany na dłuższy przewidywany okres pobierania świadczenia.

Problemem są także tak zwane mikroemerytury, czyli bardzo niskie świadczenia, które mogą wynosić zaledwie kilkaset złotych miesięcznie. Według przedstawionych informacji prawie 82 proc. osób otrzymujących takie emerytury stanowią kobiety.

Efektywny wiek emerytalny. Co oznacza w praktyce?

Ustawowy wiek emerytalny określa moment, od którego dana osoba może uzyskać prawo do emerytury. Nie oznacza jednak obowiązku zakończenia pracy. Decyzja o przejściu na świadczenie lub dalszej aktywności zawodowej należy do zainteresowanego.

Efektywny wiek emerytalny to natomiast rzeczywisty moment rozpoczęcia pobierania emerytury. Wydłużenie aktywności zawodowej może zwiększyć zgromadzony kapitał i przełożyć się na wyższe świadczenie.

Dalsza praca nie zawsze jest jednak dla seniora oczywistym wyborem. W obecnym systemie możliwe jest łączenie emerytury z zarobkami bez ogólnego limitu dochodów dla osób, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny. Dalsze opłacanie składek może również umożliwić przeliczenie świadczenia. Na decyzje wpływają ponadto dodatkowe wypłaty, takie jak trzynasta i czternasta emerytura. Ostateczna opłacalność kontynuowania pracy zależy od indywidualnej sytuacji.

Niemcy szykują zmiany. Wiek emerytalny może stopniowo wzrosnąć

W Niemczech system emerytalny również znajduje się pod presją demograficzną. Komisja ds. Zabezpieczenia Emerytalnego przedstawiła pakiet 33 rekomendacji dotyczących jego przyszłości. Jedna z najważniejszych propozycji zakłada powiązanie wieku emerytalnego ze wzrostem średniej długości życia. Zgodnie z opisywanym mechanizmem każdy dodatkowy rok średniej długości życia miałby być dzielony w proporcji dwa do jednego. Osiem miesięcy oznaczałoby wydłużenie aktywności zawodowej, a cztery miesiące dodatkowego czasu pobierania emerytury. Według przedstawionych prognoz wiek emerytalny mógłby w ten sposób wzrastać średnio o około sześć miesięcy na dekadę. Nowe zasady miałyby zostać zastosowane po raz pierwszy w 2032 roku i objąć osoby urodzone w 1965 roku. Oznaczałoby to, że część przyszłych emerytów musiałaby pracować dłużej niż osoby przechodzące obecnie na świadczenie. Propozycja nie jest jednak jeszcze obowiązującym prawem. Według przedstawionego harmonogramu projekt ustawy miałby trafić pod obrady rządu w 2026 roku, a jego uchwalenie przez Bundestag planowano na pierwszy kwartał 2027 roku. Ostateczne rozwiązania będą znane dopiero po przygotowaniu i przyjęciu przepisów.

Wcześniejsza emerytura w Niemczech również może się zmienić

Rekomendacje dotyczą nie tylko powszechnego wieku emerytalnego, ale także możliwości wcześniejszego zakończenia pracy. Obecnie osoby mające co najmniej 35 lat okresów ubezpieczeniowych mogą w Niemczech przejść na wcześniejszą emeryturę od 63. roku życia, ale muszą liczyć się z trwałym obniżeniem świadczenia. Potrącenie wynosi 0,3 proc. za każdy miesiąc brakujący do osiągnięcia ustawowego wieku emerytalnego. Komisja proponuje podniesienie minimalnego wieku wcześniejszej emerytury najpierw do 64 lat, a następnie dalsze jego zwiększanie wraz z ogólną granicą wieku. Różnica między najwcześniejszym możliwym terminem przejścia na emeryturę a ustawowym wiekiem miałaby nie przekraczać trzech lat. Kontrowersje budzi również propozycja zniesienia możliwości przechodzenia na emeryturę bez potrąceń po 45 latach ubezpieczenia. Obecnie osoby urodzone w 1964 roku i później mogą korzystać z tego rozwiązania po ukończeniu 65 lat. Po ewentualnej reformie musiałyby osiągnąć pełny wiek emerytalny albo zdecydować się na wcześniejsze zakończenie pracy z dożywotnim obniżeniem świadczenia. Komisja rekomenduje przy tym ochronę osób, którym do emerytury pozostało niewiele czasu. Nie ustalono jeszcze, które roczniki mogłyby zachować dotychczasowe uprawnienia.

Czy Polacy i Niemcy będą pracować dłużej?

W Polsce nacisk kładzie się obecnie na zachęcanie seniorów do pozostawania na rynku pracy, a nie na ogłoszone podniesienie ustawowej granicy wieku emerytalnego. W Niemczech przedstawiono natomiast konkretne rekomendacje dotyczące powiązania wieku emerytalnego z długością życia, ale ich wdrożenie wymaga jeszcze zmian prawnych.

W obu przypadkach kierunek debaty jest podobny: starzenie się społeczeństwa wywiera coraz większą presję na systemy emerytalne. Nie oznacza to jednak, że wszystkie zapowiadane rozwiązania zostały już przyjęte. W Polsce obowiązują obecne progi 60 i 65 lat, a w Niemczech ewentualne zmiany będą zależeć od ostatecznego kształtu reformy.