Piekarzanie ofiarami Tragedii Górnośląskiej. Sporządzono wykaz

Portal PiekarskiWerk.pl przybliża dane dotyczące mieszkańców Piekar Śląskich, którzy stali się ofiarami Tragedii Górnośląskiej. Opracowania dokonano na podstawie drobiazgowej publikacji. Łukasz Żywulski chce rozwinąć opublikowane biogramy. 

Piekarzanie ofiarami Tragedii Górnośląskiej. Sporządzono spis

Zjawisko określane dziś jako Tragedia Górnośląska było szeroko zakrojoną akcją represyjną wymierzoną w mieszkańców Górnego Śląska pod koniec II wojny światowej. Obejmowała ona masowe zatrzymania ludności cywilnej, internowania oraz wywózki do Związku Sowieckiego. Towarzyszyły temu brutalne prześladowania, w tym gwałty na kobietach, osadzanie ludzi w obozach oraz planowa grabież majątku prywatnego i wyposażenia zakładów przemysłowych działających na terenie regionu.

Do tych wydarzeń doszło w pierwszych miesiącach 1945 roku, tuż po wkroczeniu Armii Czerwonej na Górny Śląsk. Represje miały charakter zorganizowanej, pozbawionej podstaw prawnych operacji. Oficjalnie za ich cel uznawano osoby postrzegane przez stronę sowiecką jako wrogów, czyli Niemców, członków struktur nazistowskich takich jak NSDAP, SS, SA czy Deutsche Arbeitsfront, a także mieszkańców, którzy w czasie wojny podpisali niemiecką volkslistę. W praktyce działania te dotknęły znacznie szersze grono. Region, przed wojną podzielony między Polskę i Niemcy, traktowany był przez żołnierzy sowieckich jak zdobycz wojenna i forma rekompensaty za zniszczenia dokonane przez III Rzeszę, a na jego mieszkańcach dokonywano aktu odwetu.

Za deportacje odpowiadały radzieckie władze wojskowe, przede wszystkim Armia Czerwona i NKWD. Oficjalnym uzasadnieniem było pozyskanie siły roboczej dla gospodarki ZSRS. Wywożono głównie osoby posiadające kwalifikacje przydatne w przemyśle, w tym górników, hutników i kolejarzy, ale także urzędników, nauczycieli, lekarzy oraz duchownych. Szacuje się, że z Górnego Śląska deportowano około 50 tysięcy osób, choć część opracowań wskazuje nawet na 90 tysięcy wywiezionych. Trafiali oni do obozów pracy w Donbasie i innych, odległych regionach Związku Sowieckiego. Wielu nie przeżyło transportu ani pobytu w obozach, ginąc z powodu głodu, chorób i skrajnego wyczerpania.

Piekarski Werk opublikował listę

Na podstawie trzytomowego opracowania naukowego autorstwa Dariusza Węgrzyna "Księga aresztowanych, internowanych i deportowanych z Górnego Śląska do ZSRR w 1945 roku", wydanego w 2021 roku w Katowicach i Warszawie, obejmującego ponad 3200 stron oraz 46 200 biogramów i opartego na źródłach polskich, niemieckich, rosyjskich oraz relacjach świadków, wyodrębniono 516 biogramów osób urodzonych lub mieszkających na terenach, które dziś tworzą miasto Piekary Śląskie. Chodzi o Piekary Śląskie, Szarlej, Kozłową Górę, Józefkę, Brzozowice, Kamień, Brzeziny Śląskie oraz Dąbrówkę Wielką.

Zespół Piekarskiego Werku i Izby Regionalnej w Piekarach Śląskich planuje rozbudowę tej bazy o dodatkowe informacje przekazywane przez rodziny osób dotkniętych aresztowaniami i deportacjami. Organizatorzy liczą, że w domowych archiwach mieszkańców zachowały się fotografie, dokumenty i pamiątki, które mogą uzupełnić dotychczasowy stan wiedzy. Artykuł będzie systematycznie aktualizowany w oparciu o wiarygodne źródła oraz materiały ikonograficzne dotyczące osób represjonowanych.

Do końca 2025 roku planowane jest także opublikowanie pogłębionej analizy losów piekarzan objętych represjami. Obejmie ona między innymi kierunki deportacji, strukturę wieku, poziom wykształcenia, śmiertelność oraz próbę ustalenia, ilu mieszkańców miasta faktycznie należało do niemieckich organizacji w czasie wojny. Obecna wersja tekstu ma przede wszystkim pomóc rodzinom w odnalezieniu informacji o losach przodków oraz zachęcić do przekazywania dodatkowych materiałów dokumentacyjnych i fotograficznych.

Pod artykułem zamieszczono alfabetyczny wykaz nazwisk, który można przeglądać ręcznie lub przy użyciu skrótu CTRL+F. Warto pamiętać o różnych wariantach zapisu nazwisk, zarówno w wersji polskiej, jak i niemieckiej.

Osoby chcące uzupełnić biogramy, które przybliżono tu, proszone są o kontakt z Łukaszem Żywulskim z Izby Regionalnej w Piekarach Śląskich pod adresem: [email protected].